Đăng nhập Đăng ký

SUY NGẪM VỀ NGUỒN TÀI LIỆU QUÝ, HIẾM TẠI ĐỊA PHƯƠNG

        Khái niệm về “tài liệu quý hiếm”

        Theo “Từ điển Lưu trữ Việt Nam” do Cục Lưu trữ nhà nước xuất bản năm 1992 thì: “Tài liệu đặc biệt quý hiếm là tài liệu lưu trữ chứa đựng thông tin có thể có giá trị lớn về chính trị, kinh tế, văn hóa ... và không thể tìm thấy ở bất cứ tài liệu nào khác hoặc những tài liệu còn giữ lại được quá ít của các thời đại trước đây”. Định nghĩa này bao gồm 2 nội dung:

        - Thứ nhất: Tài liệu quý hiếm là tài liệu có giá trị lớn về các mặt.

        - Thứ hai: Tài liệu quý hiếm là tài liệu mà số lượng còn giữ lại được quá ít.

        Thông đạt số 1C-VP ngày 03/1/1946 do Chủ tịch Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ cộng hòa Hồ Chí Minh ký ban hành cũng nói “Tài liệu có giá trị đặc biệt về phương diện kiến thiết quốc gia”. Tuy nội dung Thông đạt khẳng định chung về giá trị của tài liệu song cũng có ý nhấn mạnh tính quý hiếm của chúng. Bởi lẽ, nước ta là một đất nước có truyền thống chống ngoại xâm với hơn một nghìn năm Bắc thuộc, gần 100 năm Pháp thuộc và hơn 30 năm đối đầu với đế quốc Mỹ. Về mặt địa lý, Việt Nam lại là một nước nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa với thiên tai bão lụt thường xuyên đe dọa. Chính những yếu tố thiên tai dịch họa nói trên là những tác nhân và nguy cơ hủy hoại tài liệu, làm cho phông tài liệu lưu trữ quốc gia, trong đó có tài liệu lưu trữ quý hiếm tổn thất, mất mát nhiều. Cộng thêm vào đó khi các thế lực xâm lược chấp nhận thất bại buộc phải rút khỏi nước là chúng đã cuốn đi nhiều tài liệu, sách quý và những cổ vật khác càng làm cho nguồn di sản văn hóa của nước ta thêm tổn thất, mất mát nặng nề hơn.

        Tại tỉnh Đồng Nai, tài liệu lưu trữ quý hiếm có lẽ là khái niệm ít được nhắc đến, hiện nay cơ sở lý luận cũng như kinh nghiệm thực tiễn về dạng tài liệu này tại địa phương còn ít ỏi, mặc dù về nhận thức thì ai cũng thừa nhận tài liệu lưu trữ quý hiếm tài liệu có giá trị đặc biệt cả về nội dung và ý nghĩa. Nếu những tài liệu này được thu thập và bổ sung vào thành phần Phông Lưu trữ của tỉnh thì sẽ làm tăng thêm giá trị, góp phần hoàn thiện thành phần Phông Lưu trữ tỉnh Đồng Nai.

        Ngày 02/3/2007, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 05/2007/CT-TTg về việc “Tăng cường bảo vệ và phát huy giá trị của tài liệu lưu trữ”, trong đó quy định: “Bộ Nội vụ có trách nhiệm chỉ đạo các cơ quan, tổ chức trong phạm vi trách nhiệm của mình thực hiện nghiêm túc việc thu thập, bổ sung tài liệu lưu trữ có ý nghĩa quốc gia, nhất là tài liệu lưu trữ quý, hiếm”; ngày 31/5/2012, Thủ tướng chính phủ đã ban hành Quyết định số 644/QĐ-TTg phê duyệt nội dung Đề án “Sưu tầm tài liệu lưu trữ quý, hiếm của Việt Nam và về Việt Nam”, Bộ Nội vụ cũng đã ban hành Quyết định số 922/QĐ-BNV ngày 13/8/2013 về phê duyệt kế hoạch tổng thể thực hiện Đề án “Sưu tầm tài liệu lưu trữ quý, hiếm của Việt Nam và về Việt Nam”. Theo đó, UBND tỉnh Đồng Nai đã ban hành Văn bản số 6543/QĐ-UBND ngày 17/8/2015 về việc chấp thuận cho Sở Nội vụ tổ chức khảo sát và xây dựng Đề án sưu tầm, thu thập tài liệu quý, hiếm của tỉnh Đồng Nai.

        Đồng Nai là vùng đất thuộc miền Đông Nam Bộ có lịch sử lâu đời, gắn liền với những giai đoạn hình thành và phát triển của cộng đồng người cổ với những nền văn hóa đan xen pha trộn là Óc eo, Ăng co, Chân Lạp, Cham Pa,…; vùng đất gắn liền với giai đoạn lịch sử mở mang bờ cõi về phương Nam với nhiều giai thoại lý thú về những cuộc di dân, khai phá và phát triển xã hội giữa các cộng đồng dân cư người kinh, hoa, chăm, Chơ ro, Mạ, S’tiêng,…và cũng là vùng đất minh chứng cho sự hi sinh, mất mát của nhân dân Đồng Nai qua 02 cuộc đấu tranh giành lại tự do, độc lập, thống nhất đất nước.

        Tài liệu lưu trữ là nguồn sử liệu quý hiếm phản ánh chân thực những kiến thức, bài học kinh nghiệm về mọi lĩnh vực của cha ông từ ngàn xưa; sự hình thành và phát triển của tài liệu lưu trữ gắn liền với sự hình thành và phát triển của xã hội, kinh tế của địa phương, có thể nói với nền tảng lịch sử, văn hóa lâu đời của vùng đất Đồng Nai vẫn còn lưu giữ đâu đó nhiều nguồn tài liệu quý, hiếm, lâu đời, có giá trị liên quan vận mệnh lịch sử của nhân dân Đồng Nai, dân tộc Việt Nam nói chung cần được quan tâm, gìn giữ và phát huy giá trị trong sự nghiệp phát triển của địa phương, kiến thiết quốc gia.

        Tuy nhiên làm thế nào để sưu tầm được tài liệu vừa quý về nội dung, vừa hiếm về số lượng, thời gian hình thành tài liệu,…? Ở bài viết này, tác giả mong muốn được nêu lên một số suy nghĩ về nguồn sưu tầm tài liệu quý, hiếm tại địa phương.

        Để đảm bảo xác định nguồn sưu tầm tài liệu quý, hiếm hiệu quả đòi hỏi người nghiên cứu phải hiểu biết tận tường về lịch sử đối tượng; nắm vững nghiệp vụ chuyên môn về công tác lưu trữ để phát huy các kỹ năng phân loại, tư duy lưu trữ khoa học và sự nhiệt huyết, bền bỉ với nghề nghiệp, ngoài ra còn phải am hiểu về ngôn ngữ, nhất là hệ chữ tượng hình cổ như Hán, Nôm,…

       Ngày 31/5/2012, Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Quyết định số 644/QĐ-TTg phê duyệt nội dung Đề án “Sưu tầm tài liệu quý, hiếm của Việt Nam và về Việt Nam. Đây là cơ sở quan trọng để các cơ quan lưu trữ địa phương tiến hành điều tra, khảo sát và sưu tầm tài liệu quý, hiếm đang bảo quản tại các cơ sở cá nhân, gia đình, dòng họ; các tổ chức, địa phương có tài liệu liên quan đến tỉnh Đồng Nai để bổ sung vào các phông lưu trữ tỉnh phụ vụ khai thác, trưng bày,…

        Có thể nói nguồn tài liệu được lưu giữ tại các gia đình, dòng họ, cá nhân của địa phương là nguồn tài liệu tiềm tàng quý, hiếm, mang nhiều nội dung, giá trị ý kiến nghĩa liên quan đến nhiều sự kiện lịch sử khai phá và phát triền của vùng đất và nhân dân Đồng Nai, trong đó phải kể đến những nguồn sau:

        - Các nguồn tài liệu liên quan đến các nhân vật lịch sử tiêu biểu như Lễ Thành Hầu Nguyễn Hữu Cảnh (1650-1700) là vị công thần đóng vai trò quan trọng đối với việc mở mang lãnh thổ Việt Nam về phía Nam; Khâm sai Tuần hành Ngũ phủ Đặng Đại Độ (vị quan thanh liêm, chính trực, là bậc đại thần, nhân dân Biên Hòa – Gia Định ngưỡng mộ và lưu truyền trong lịch sử); Thượng Đẳng Thần Trần Đại Xuyên (mất 1720) là Danh tướng người nhà Minh di hương có công khai phá xây dựng vùng đất Đồng Nai – Gia Định; Danh tướng Nguyễn Tri Phương (1800-1873) là vị đại thần có công mở mang bờ cõi, xây dựng vùng đất Biên Hòa - Gia Định, cũng là tổng chỉ huy quân đội triều Nguyễn đánh bại quân pháp xâm lược Đà Nẵng (1858); Danh sĩ Đào Trí Phú (1854) (người con vùng đất Nhơn Trạch ngày nay) là một nhân vật lịch sử có số phận thăng trầm của đất Đồng Nai),…và còn rất nhiều nhân vật lịch sử tiêu biểu khác gắn liền với lịch sử Đồng Nai, cùng với đó là tài liệu liên quan đến các nhân vật lịch sử đang được lưu giữ trong nhân dân cần được sưu tầm giữ gìn và phát huy.

Một số hình ảnh sắc phong thần của vua Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức cho vị công thần
Nguyễn Hữu Cảnh. Tài liệu
được lưu giữ tại Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh          
thuộc xã Hiệp Hòa, Tp. Biên Hòa, Đồng Nai

Bản sắc phong thượng đẳng thần Trần Thượng Xuyên cho đình Tân Lân thuộc
Phường Hòa Bình, Tp. Biên Hòa, Đồng Nai.

        - Các nguồn tài liệu lưu trữ liên quan đến hoạt động chính trị, hoạt động chính trị - xã hội tiêu biểu có nhiều cống hiến cho đất nước, địa phương, như nhà văn Hoàng Văn Bổn (1930-2006) là nhà văn tiêu biểu của hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ; nhà văn Lý Văn Sâm (1922-2000) là nhà văn hoạt động văn hóa sôi nổi, giữ nhiều trọng trách nghệ thuật trong giai đoạn Cách Mạng miền Nam; Anh hùng lực lượng vũ trang Trần Công An (1920-2008) là vị anh hùng đóng góp nhiều chiến công trên mặt trận và phong trào cách mạng của miền Đông Nam Bộ; Thi tướng chiến khu xanh Huỳnh Văn Nghệ (1914-1977) là nhà cách mạng và chỉ huy quân sự Việt Nam, nổi tiếng thi ca trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ; Liệt sĩ Hồ Thị Hương (1954-1975) là người nữ trinh sát anh hùng, niềm tự hào, khâm phục, kính trọng trong lòng các thế hệ phụ nữ Việt Nam.

      

Ảnh do gia đình Huỳnh Văn Nghệ Cung cấp

Nguồn http://clbnguoiyeusach.com

        - Ngoài ra các nguồn tài liệu khác từ các đơn vị, địa phương ngoài tỉnh liên quan đến Đồng Nai từ các Trung tâm Lưu trữ quốc gia, các Bảo tàng tỉnh…

        Bảo tồn và phát huy giá trị các nguồn tài liệu quý, hiếm trong thời kỳ hiện nay là một vấn đề không hề đơn gian. Thậm chí, trong tình hình hội nhập phát triển, đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa, điện tử hóa mạnh mẽ như hiện nay, để bảo vệ những giá trị truyền thống, trong đó có loại hình tài liệu qúy, hiếm sẽ gặp nhiều thách thức, khó khăn. Vì vậy, để gìn giữ và phát huy tài liệu quý, hiếm một cách có hiệu quả, cần nâng cao ý thức, trách nhiệm của mỗi người dân, của cộng đồng và sự phối hợp của các cấp chính quyền, cơ quan quản lý công tác lưu trữ và nhiệt huyết của những người làm công tác lưu trữ để góp phần bảo vệ và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ của tỉnh Đồng Nai nói riêng và góp phần bảo vệ nguồn di sản quý giá của dân tộc Việt Nam nói chung, đó cũng là một phần trách nhiệm của tuổi trẻ hiện nay./.

Đinh Tuấn Đức

 

 

 

Các tin khác: